بررسی و خرید کتاب «بازی بخت»

بذار یک راز بزرگ رو برملا کنم. برای گرفتن جایزه نوبل کافیه شکلات بیشتری بخوری! نیازی نیست شب و روز مطالعه کنی، مقاله بنویسی، توی آزمایشگاه بخوابی و کلی سختی بکشی، چون آمار یه رابطه‌ی غیرمنتظره رو نشون می‌ده. هر کشوری که مردمش بیشتر شکلات می‌خورن، برنده‌ی نوبل بیشتری هم داره. یه رابطه‌ی خطی بین مصرف شکلات و تعداد جایزه‌های نوبل وجود داره. طوری که می‌شه تقریب زد با هر ۴۰۰ گرم شکلات بیشتر، یه نوبل جدید به کشور اضافه می‌شه! اگه وسوسه شدی بری شکلات بخری، یه لحظه صبر کن. واقعاً شکلات باعث نوبل گرفتن می‌شه؟ یا فقط این دوتا اتفاق، خیلی تصادفی با هم همزمان شدن؟

اینجاست که "بازی بخت" وارد می‌شه. کتابی درباره‌ی همین اشتباه‌های ساده‌ای که ذهن ما توی درک آمار و شانس مرتکب می‌شه. لئونارد ملودینو، خیلی راحت و با مثال‌های واقعی نشون می‌ده که چطور توی قضاوت‌هامون از رویدادهای تصادفی، معمولاً گمراه می‌شیم.

کتاب با داستان پدر نویسنده شروع می‌شه که توی جنگ جهانی دوم، فقط با شانس زنده موند. بعد کم‌کم سراغ جاهایی می‌ره که تصادف توشون نقش بزرگی داره، مثل اینکه چرا مردم فکر می‌کنن برد یا باخت پشت سر هم نشونه یه الگوئه، چرا نمره‌هایی که می‌گیریم معیار دقیقی نیستن و یا اینکه چرا شواهد DNA در پرونده‌های جنایی می‌تونه اونقدی که ما فکر می‌کنیم دقیق نباشه!

اینجا با داستان‌هایی از تاریخ علم آمار و احتمال هم سروکار داریم. مثل کارهای پاسکال و کاردانو یا توضیح مسئله‌ی معروف مونتی هال. در بعضی فصل‌ها به اشتباهاتی اشاره می‌شه که مردم حتی توی موقعیت‌های جدی مثل دادگاه یا آزمایش‌های پزشکی انجام می‌دن. این اشتباهات معمولاً از درک نادرست آمار میاد.

اگه دوست داری دید دقیق‌تری نسبت به شانس، تصادف و آمار پیدا کنی بازی بخت از نشر آریاناقلم با ترجمه‌ی محمد ابراهیم محجوب می‌تونه شروع خوبی باشه.

به نظر می‌رسد نمره همیشه نشانه میزان اعتبار است چون آدم ناخودآگاه پیش خودش فکر می‌کند، وقتی معلوم نمره شاگردش را در بازه صفر تا صد ارزیابی می‌کند، لابد تفاوت‌های جزئی باید معنایی داشته باشند. اما وقتی ده ناشر دست‌نوشته نخستین کتاب هری‌پاتر را برازنده چاپ نمی‌بینند، آن خانم معلم بیچاره چگونه می‌تواند تفاوت‌های جزئی میان انشای شاگردانش را درست ارزیابی کند تا به یکی از آنها نمره ۹۲ بدهد و به دیگری نمره ۹۳؟ حتی با فرض اینکه کیفیت انشا به نوعی قابل تعریف باشد، باز هم باید بپذیریم نمره نمی‌تواند درجه کیفیت انشا را تعریف کند. بلکه فقط می‌تواند آن را اندازه بگیرد. و از قضا یکی از مهم‌ترین راه‌هایی که بختانگی بر ما اثر می‌گذارد از طریق نقشی است که در اندازه‌گیری دارد. در بحث انشا، مرجع اندازه‌گیری معلم است، و ارزیابی معلم نیز، مانند هر اندازه‌گیری دیگری، در معرض خطا و انحراف قرار دارد.