معرفی کتاب «کاپیتالیسم و تاریخنگاران»
تصویر آشنای انقلاب صنعتی را احتمالاً دیدهایم: دودکشهای سیاه، کارخانههای شلوغ، ساعتهای طولانی کار، کودکان کارگر و سرمایهدارهایی که ثروتمندتر میشوند. از این تصویر معمولاً یک نتیجه هم گرفته میشود؛ اینکه آمدن سرمایهداری زندگی طبقات پایین را خراب کرد. «کاپیتالیسم و تاریخنگاران» دقیقاً سراغ همین نتیجه میرود و میپرسد: داریم زندگی کارگر کارخانه در سال ۱۸۰۰ را با چه چیزی مقایسه میکنیم؟ با زندگی امروز، یا با زندگیای که همان آدم پیش از صنعتیشدن میتوانست داشته باشد؟
این کتاب یک اثر تکنویسندهای از هایک نیست. مجموعهای از مقالههاست که فریدریش آگوست فون هایک آن را ویراستاری کرده و خودش هم با جستار «تاریخ و سیاست» آغازش میکند. بعد ت.س. اشتون، لوئیس ام. هکر و برتران دو ژوونل سراغ تصویری میروند که مورخان بریتانیایی، آمریکایی و روشنفکران اروپایی از سرمایهداری ساختهاند؛ در بخش دوم هم اشتون و و.ه. هات بحث را از تاریخنگاری به خودِ زندگی کارگران، سطح معیشت و نظام کارخانهای اوایل قرن نوزدهم میبرند.
دعوا فقط بر سر چند عدد تاریخی نیست. هایک معتقد است آن چیزی که ما درباره گذشته باور میکنیم، دیر یا زود وارد سیاست امروزمان هم میشود. اگر انقلاب صنعتی را دورهای بدانیم که کارخانهها مردم را از یک زندگی نسبتاً آرام بیرون کشیدند و فقیر کردند، قضاوتمان درباره سرمایهداری یک شکل پیدا میکند. اما اگر فقر، گرسنگی، ناامنی شغلی و مرگومیر بالا پیش از کارخانهها هم وجود داشته و صنعتیشدن بهتدریج امکان درآمد و انتخابهای بیشتری ایجاد کرده باشد، داستان شکل دیگری پیدا میکند. نویسندگان کتاب برای دفاع از روایت دوم سراغ اسناد و دادههای تاریخی میروند.
نکته مهم این است که کتاب نمیگوید کارخانههای اولیه جای خوشایندی بودهاند. ساعات طولانی کار و سختی زندگی کارگران را انکار نمیکند؛ بحثش این است که دیدن این سختیها بدون دیدن شرایطی که پیش از آن وجود داشته، میتواند تاریخ را گمراهکننده کند. به زبان ساده، سؤال کتاب این نیست که «آیا کارگر سال ۱۸۲۰ زندگی سختی داشت؟» جواب روشن است. سؤال این است که «آیا صنعتیشدن زندگی او را نسبت به گزینههای واقعیِ پیش رویش بدتر کرده بود؟»
«کاپیتالیسم و تاریخنگاران» کتاب بیطرفی نیست و قرار هم نیست باشد؛ نویسندگان دارند از یک تفسیر مشخص دفاع میکنند و روایت ضدسرمایهداری از انقلاب صنعتی را به چالش میکشند. برای همین اگر دنبال یک تاریخ جامع و نهایی از انقلاب صنعتی هستی، این کتاب بهتنهایی کافی نیست. اما اگر میخواهی ببینی انتخاب نقطه مقایسه، آمار و روایت مورخ چطور میتواند برداشت ما از یک دوره تاریخی را عوض کند، کتاب بحث جذابی پیش پایت میگذارد.
نسخه فارسی «کاپیتالیسم و تاریخنگاران» با ترجمهی مهدی تدینی از سوی نشر کتاب پارسه منتشر شده است. چاپ اول فارسی مربوط به سال ۱۴۰۵ است و ۲۴۸ صفحه دارد. نسخه اصلی کتاب نخستینبار در سال ۱۹۵۴ منتشر شد.
ویراستار: فریدریش آگوست فون هایک ترجمه: مهدی تدینی نشر: کتاب پارسه تعداد صفحه: ۲۴۸ چاپ فارسی: ۱۴۰۵
